و حيله و عهدشكنى را به كار مىبرد . وى نخستين كسى بود كه سلطهء اعراب را در ماوراء النهر بطور استوار برقرار ساخت . قتيبه از نفاق و دوگانگى بوميان استفادهء فراوان مىكرد . در سال 86 هجرى ( 705 ميلادى ) پادشاه صغانيان خود قتيبه را عليه دشمن خويش يعنى پادشاه شومان و اخرون « 1 » به يارى طلبيد . در سال 94 هجرى ( 712 ميلادى ) در خوارزم قتيبه به دفاع از خوارزمشاه عليه برادر كوچك وى به نام خرّزاد و دهقانان سركش برخاست « 2 » . در همان سال به هنگام لشكركشى قتيبه به سمرقند بخارائيان و خوارزميان با جد و غيرت تمام به سود وى پيكار كردند ، به حدى كه گورك اشخيدسغد آن سردار عرب را مورد ملامت قرار داده گفت كه او فقط به يارى « برادران و خويشاوندان » دشمن خويش « 3 » به پيروزى نايل مىگردد . ساكنان بخارا و كش و نسف و خوارزم به هنگام لشكر كشى سال 95 هجرى ( 713 ميلادى ) مىبايست به فرمان قتيبه 20000 نفر آمادهء كارزار كنند « 4 » . پيروزيهاى پرسروصداى قتيبه در ميان فرمانروايان عرب اميدهاى فراوان و دورودرازى برانگيخت . و چون در همان زمان ( سال 93 هجرى / 711 ميلادى ) محمد بن قاسم از راه دريا به مصب هند دست يافته سند را مسخر ساخت حجّاج به هريك از دو سردار كه نخست و پيش از ديگرى به چين دست

--> ( 1 ) - طبرى I I ، 1180 ( 2 ) - همانجا ، 1239 - 1237 . ( 3 ) - همانجا ، 1244 ( 4 ) - همانجا 1256 . به گفتهء بلاذرى ( 423 ) قتيبه در خراسان 40000 عرب بصرى و 7000 كوفى و 7000 تن از موالى را به زير فرمان داشت . طبرى نيز همين ارقام را منتهى با شرح و تفصيل بيشترى به دست مىدهد . طبرى I I ، 1290 و بعد .